Chúng ta thường lầm tưởng rằng sự chăm chỉ là chìa khóa vạn năng giải quyết mọi vấn đề của cuộc sống. Nếu công ty gặp khó khăn, ta làm việc nhiều hơn. Nếu gia đình lạnh nhạt, ta cố gắng kiếm nhiều tiền hơn để bù đắp.

Nhưng có một nghịch lý tàn nhẫn mà tôi thường thấy ở những người đàn ông bước sang dốc bên kia của tuổi trẻ. Đó là càng vùng vẫy, họ càng chìm sâu vào vũng lầy của sự bế tắc.

Nguyễn Huy Hoàng, người đàn ông tôi đã kể ở bài viết trước, cũng từng là nạn nhân của chính sự “giỏi giang” và “cần cù” của mình.

Tại sao một người có năng lực, có thâm niên 25 năm trong nghề, lại rơi vào trạng thái mất kiểm soát? Bài viết này không nói về cách kinh doanh. Nó nói về cách chúng ta tư duy sai lệch về sự nỗ lực. Nó nói về cái giá phải trả cho việc dùng sức người để đấu lại với sự hỗn loạn của cuộc đời.

Xem thêm: Nguyễn Huy Hoàng – Từ bẫy “khổ chủ” đến tư duy kiến tạo: Tại sao càng cố gắng ta càng mắc kẹt?

Cái bẫy của người giỏi nghề: Khi năng lực trở thành gánh nặng

Trong suốt những năm tháng quan sát các mô hình phát triển của con người, tôi nhận thấy một bi kịch phổ biến. Tôi gọi nó là “lời nguyền của người thợ giỏi”.

khởi nghiệp từ nền tảng vững chắc của một người làm nghề may mặc. Anh hiểu từng đường kim mũi chỉ. Anh biết cách vận hành một chuyền may và nắm rõ tính chất của từng loại vải.

Điều đó lẽ ra là lợi thế tuyệt vời. Nhưng trong giai đoạn đầu của sự nghiệp làm chủ, nó lại trở thành sợi dây thừng trói chặt anh vào guồng máy.

Khi bạn quá giỏi chuyên môn, bạn có xu hướng không tin tưởng vào khả năng của người khác. Bạn nhìn thấy lỗi ở khắp mọi nơi. Thay vì hướng dẫn hệ thống tự sửa chữa, bạn xắn tay áo lao vào làm thay nhân viên.

Hoàng đã từng sống những ngày tháng như vậy tại công ty may Lâm Anh. Anh biến mình thành nút cổ chai của doanh nghiệp. Mọi quyết định, từ nhỏ như cái cúc áo đến lớn như hợp đồng xuất khẩu, đều phải qua tay anh.

Anh tự hào vì mình bao quát được mọi việc. Nhưng thực chất, anh đang tự tước đi quyền tự do của chính mình.

Tôi gọi đây là trạng thái “khổ chủ”. Nghĩa là làm chủ nhưng khổ hơn làm thuê.

Những người như Hoàng, và có thể là cả bạn nữa, đang dùng sức khỏe sinh học hữu hạn để gánh vác một khối lượng công việc vô hạn. Chúng ta lấy sự bận rộn làm thước đo cho giá trị bản thân.

Chúng ta sợ rằng nếu mình dừng lại, nếu mình không can thiệp, mọi thứ sẽ sụp đổ. Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác. Chính sự hiện diện quá mức của người lãnh đạo vào các tiểu tiết mới là nguyên nhân khiến hệ thống không thể lớn mạnh.

Hoàng đã mất rất nhiều năm để nhận ra sự thật này. Anh đã đánh đổi bằng những cơn đau đầu triền miên và sự xa cách với gia đình. Cuối cùng, anh hiểu rằng nỗ lực không có phương pháp là sự hủy hoại bản thân nhanh nhất.

Tư duy Marathon: Sự dịch chuyển từ tốc độ sang sự bền bỉ

Cuộc đời không phải là một cuộc đua nước rút 100 mét. Đó không phải là nơi bạn dồn toàn lực để về đích trong vài giây rồi gục ngã. Cuộc đời, và cả sự nghiệp, là một cuộc marathon dài hơi đầy khốc liệt.

Sự thay đổi lớn nhất trong hệ tư duy của đến từ lúc anh xỏ giày vào và chạy những km đầu tiên.

Trên đường chạy, Hoàng học được bài học về sự phân phối sức lực mà 25 năm thương trường chưa dạy anh trọn vẹn. Trong marathon, nếu bạn hưng phấn chạy quá nhanh ở những km đầu, bạn sẽ “đụng tường” và phải bỏ cuộc.

Quản trị cuộc đời cũng y hệt như vậy. Hoàng nhận ra anh đã chạy nước rút suốt 20 năm tuổi trẻ. Anh vắt kiệt sức lực cho những mục tiêu ngắn hạn về doanh số và quy mô. Để rồi đến tuổi trung niên, khi cần sự bền bỉ nhất, anh lại rệu rã.

Chạy bộ đã dạy cho Hoàng sự khiêm nhường và kỷ luật. Anh không thể đốt cháy giai đoạn. Anh phải lắng nghe nhịp tim, điều chỉnh hơi thở và chấp nhận đi chậm lại để đi xa hơn.

Từ đường chạy, anh mang tư duy đó áp vào doanh nghiệp và cuộc sống. Anh bắt đầu buông bỏ những mục tiêu hào nhoáng nhưng rỗng tuếch. Anh tập trung vào “nhịp thở” của doanh nghiệp. Đó là dòng tiền khỏe mạnh và văn hóa nội bộ gắn kết, thay vì những con số tăng trưởng nóng vội.

Anh hiểu rằng, để hoàn thành một cuộc marathon hay để dẫn dắt một doanh nghiệp đi qua khủng hoảng, tốc độ không phải là tất cả. Điều quan trọng là ai là người vẫn còn đủ sức để chạy khi cơn bão ập tới.

Khoảng trống cần thiết để tái cấu trúc

Tại sao chúng ta sợ những khoảng lặng? Vì khi im lặng, ta buộc phải đối diện với chính mình. Ta phải nhìn thẳng vào những nỗi sợ và sự hoang mang bên trong.

Nhưng với , chính những giờ phút chạy bộ cô độc là lúc anh tìm thấy “khoảng trống” quý giá để tái cấu trúc lại tư duy.

Dưới góc nhìn của một người quan sát như , tôi thấy nhiều người lấp đầy lịch trình làm việc vì sợ cảm giác vô dụng. Nhưng Hoàng đã chọn cách khác. Anh chủ động tạo ra khoảng trống.

Thời gian chạy bộ không phải là thời gian chết. Đó là thời gian anh “quét dọn” tâm trí. Trong trạng thái vận động lặp đi lặp lại của đôi chân, não bộ của anh được giải phóng khỏi những vụn vặt cơm áo gạo tiền.

Những ý tưởng về việc xây dựng thương hiệu GNH Active đã nảy sinh từ đây. Những chiến lược về việc chuyển đổi mô hình kinh doanh từ gia công sang làm thương hiệu cũng xuất hiện trong những khoảng trống tĩnh lặng đó.

Sự chuyển hóa của Hoàng không đến từ việc anh học thêm một bằng MBA. Nó cũng không đến từ một khóa huấn luyện CEO đắt tiền nào đó. Nó đến từ việc anh dám dừng lại.

Anh dám bước ra khỏi guồng quay quán tính để nhìn nhận lại con đường mình đang đi. Anh nhận ra rằng mình không cần phải là người giỏi nhất về kỹ thuật may. Anh cần là người kiến tạo ra một hệ thống nơi những người thợ giỏi nhất muốn cống hiến.

Từ tư duy của một “người làm nghề”, anh chuyển sang tư duy của một “kiến trúc sư”. Anh không còn xây từng viên gạch. Anh thiết kế bản vẽ và giám sát quy trình.

Bài học cho những người đang lạc lối

Câu chuyện của không phải là liều thuốc giảm đau tức thời. Nó là một tấm bản đồ chỉ dẫn cho những ai đang bế tắc.

Nếu bạn đang ở độ tuổi 30, 40 và cảm thấy kiệt sức vì công việc, hãy tự hỏi mình một câu. Bạn đang chơi cuộc chơi ngắn hạn hay dài hạn? Bạn đang dùng sức mình để kéo con tàu, hay đang xây dựng cánh buồm để tận dụng sức gió?

Sự thay đổi của Hoàng chứng minh rằng, chưa bao giờ là quá muộn để thiết lập lại hệ điều hành của bản thân. Nhưng để làm được điều đó, bạn phải chấp nhận đau đớn.

Đau đớn khi phải buông bỏ cái tôi của một người “biết tuốt”. Đau đớn khi phải thừa nhận mình đã sai trong cách sống suốt nhiều năm qua. Và khó khăn nhất là kỷ luật để duy trì thói quen mới mỗi ngày.

Hoàng đã chọn chạy bộ làm công cụ để rèn luyện kỷ luật đó. Còn bạn, công cụ của bạn là gì?

Bạn không nhất thiết phải chạy marathon như Hoàng. Nhưng bạn cần một “nghi thức” để tách mình ra khỏi sự hỗn loạn. Bạn cần neo giữ tâm trí vào sự bình an và tỉnh táo.

Chỉ khi tâm trí tĩnh lặng, trí tuệ mới khởi sinh. Và chỉ khi có trí tuệ dẫn đường, những nỗ lực của bạn mới không trở thành sự lãng phí cuộc đời.

Từ một người thợ may cần mẫn đến một CEO có tư duy hệ thống. Từ một người đàn ông bụng phệ mệt mỏi đến một runner chinh phục các giải đấu khắc nghiệt. Hoàng đã chứng minh sự chuyển hóa là hoàn toàn có thể.

Nhưng tư duy và hệ thống cụ thể mà anh áp dụng là gì? Làm thế nào để biến triết lý marathon thành một mô hình sống thực tế mang tên “Sống động”? Chúng ta sẽ đi sâu vào giải pháp ở bài viết cuối cùng trong chuỗi hành trình này.