Chúng ta đang sống trong một thời đại kỳ lạ. Mở mạng xã hội lên, đập vào mắt chúng ta là những lời hứa hẹn về sự giàu có chớp nhoáng, những khóa học làm giàu cấp tốc và những mô hình kinh doanh “một vốn bốn lời”. Sự vội vã ấy khiến chính những người đang làm ăn chân chính cũng phải sốt ruột, hoang mang. Liệu mình đi chậm thế này có phải là dại dột? Liệu sự tử tế có còn chỗ đứng khi người ta đua nhau “lùa gà”? Tôi – nguyễn ngọc phan – cũng từng quay cuồng trong những câu hỏi ấy, cho đến khi tôi nhìn sâu vào cách vận hành của Nguyễn Thị Minh Tâm trong cơn bão thị trường hỗn loạn. Câu chuyện này không còn là chuyện của cá nhân chị, mà là bài toán về sự lựa chọn: Bạn muốn là ngọn cỏ dại mọc nhanh để rồi bị cắt trụi, hay là cây cổ thụ cắm rễ sâu để đứng vững trăm năm?
Xem thêm: Nguyễn Thị Minh Tâm – Giữa cơn bão “làm giàu nhanh”, tại sao sự chậm rãi của một người đàn bà lại là vũ khí tối thượng?Cái bẫy của sự “thông minh” ngắn hạn
Tôi quan sát thấy một mô hình lặp lại đáng buồn trong giới kinh doanh hiện nay. Người ta quá thông minh, quá nhanh nhạy với các thủ thuật. Trong ngành yến sào hay du lịch – hai lĩnh vực mà Minh Tâm đang theo đuổi – sự “thông minh” ấy càng thể hiện rõ. Người ta có thể dùng hóa chất để tẩy trắng tổ yến trong vài giờ thay vì ngồi nhặt lông thủ công mất cả ngày. Người ta có thể cắt bớt khẩu phần ăn của khách du lịch để tăng biên độ lợi nhuận. Những con số tài chính nhảy múa rất đẹp trong ngắn hạn, nhưng rồi sao nữa? Khách hàng đến một lần và không bao giờ trở lại. Doanh nghiệp phình to nhanh chóng nhưng rỗng tuếch bên trong, chỉ cần một cơn gió nhẹ như thay đổi thuật toán hay biến động thị trường là sụp đổ.
Đó là lúc tôi nhận ra giá trị của sự “ngờ nghệch” có chủ đích mà Minh Tâm đang áp dụng. Chị chọn cách đi chậm. Chị chọn cách làm thủ công tỉ mỉ. Chị chọn cách công khai minh bạch nguồn gốc sản phẩm dù điều đó khiến chi phí đội lên cao và lợi nhuận mỏng đi. Dưới góc nhìn của một người làm kinh doanh “hiện đại”, đó có thể là sự thua thiệt. Nhưng dưới góc nhìn của quy luật nhân quả và bền vững, đó là một nước cờ cao tay. Chị không buôn bán sản phẩm, chị đang tích lũy “vốn niềm tin”.
Hệ miễn dịch tự nhiên của doanh nghiệp
Nhớ lại câu chuyện về những năm tháng tôi luyện ở xứ tuyết Siberia, tôi hiểu tại sao Tâm lại có tư duy đó. Ở nơi lạnh giá khắc nghiệt nhất, những loài cây yếu ớt, rỗng ruột sẽ chết đầu tiên. Chỉ những loài cây có kết cấu đặc, chắc, nhựa sống cô đặc mới tồn tại được. Mang tư duy đó về thương trường, Nguyễn Thị Minh Tâm xây dựng doanh nghiệp của mình như một cơ thể sống có hệ miễn dịch mạnh.
Khi đại dịch ập đến hay khi kinh tế suy thoái, những doanh nghiệp “thổi phồng” thi nhau vỡ trận vì đứt dòng tiền, mất khách hàng. Nhưng hệ thống của Tâm vẫn sống khỏe. Tại sao? Vì khách hàng của chị không mua vì quảng cáo, họ mua vì họ tin người bán. Khi niềm tin đã đủ lớn, khách hàng trở thành những người bạn, những người bảo hộ cho thương hiệu. Tôi gọi đó là “hệ miễn dịch tự nhiên” của doanh nghiệp. Nó không đến từ tiền quảng cáo, nó đến từ sự nhất quán giữa lời nói và hành động trong suốt một thập kỷ. Chị Tâm đã chứng minh cho tôi thấy rằng, trong một thế giới đầy rẫy sự giả tạo, sự chân thật lại trở thành “của hiếm” và có giá trị cạnh tranh cao nhất.
Khi người dẫn đường cũng là người phục vụ
Một điểm sai lệch nữa mà tôi thường thấy ở nhiều người làm chủ, đó là cái tôi quá lớn. Họ muốn được tôn vinh, muốn được phục vụ. Nhưng quan sát cách Tâm làm việc, tôi thấy một mô hình đảo ngược. Chị là bà chủ, nhưng chị cũng là người phục vụ tận tụy nhất. Chị trực tiếp kiểm tra từng lạng yến, trực tiếp lắng nghe phản hồi của khách, trực tiếp cầm lái trong những chuyến Caravan khảo sát cung đường cho khách.
Sự khiêm cung đó không làm giảm đi vị thế của chị, ngược lại, nó tạo ra một sức hút kỳ lạ. Nhân viên nhìn vào đó để noi theo, khách hàng nhìn vào đó để nể trọng. Là một người quan sát và đúc kết các mô hình sống, nguyễn ngọc phan tôi nhận ra rằng: Quyền lực thực sự của một người lãnh đạo không nằm ở chức danh, mà nằm ở khả năng cúi xuống để nâng người khác lên. Tâm đã làm được điều đó, không phải bằng sách vở lý thuyết, mà bằng bản năng của một người phụ nữ đã nếm trải đủ đắng cay ngọt bùi.
Chuyển hóa từ “Săn bắn” sang “Canh tác”
Đa số chúng ta đang sống với tư duy “săn bắn” – ra đường kiếm tiền, săn khách hàng, chốt đơn rồi tìm con mồi mới. Cuộc sống vì thế mà luôn căng thẳng, mệt mỏi và đầy bất an. Câu chuyện của Tâm gợi mở cho chúng ta một hướng đi khác: Tư duy “canh tác”. Chị gieo hạt giống niềm tin, chị chăm bón bằng sự tử tế, chị kiên nhẫn chờ đợi ngày hái quả. Mùa màng có thể đến chậm hơn, nhưng nó an toàn và bền bỉ.
Nếu bạn đang cảm thấy mệt mỏi vì phải chạy đua mỗi ngày, hãy thử dừng lại và tự hỏi: Mình đang săn bắn hay đang canh tác trên chính khu vườn cuộc đời mình? Sự chuyển hóa này không dễ, nó đòi hỏi sự dũng cảm để từ chối những lợi ích trước mắt. Nhưng nhìn vào hành trình của Minh Tâm, chúng ta thấy cái giá phải trả là hoàn toàn xứng đáng. Tuy nhiên, để duy trì được tư duy canh tác ấy giữa đời thường cơm áo gạo tiền, chỉ có ý chí thôi là chưa đủ, chúng ta cần một “cơ chế vận hành” cụ thể. Một chiếc kiềng ba chân vững chãi mà tôi sẽ chia sẻ với bạn ở bài viết cuối cùng trong chuỗi hành trình này.